ПАМЯТКА па асноўных палажэннях Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь

На рэспубліканскім рэферэндуме, які адбыўся 27.02.2022, прынята рашэнне аб унясенні змяненняў і дапаўненняў да Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (далей - Канстытуцыя). Гэтыя змяненні набылі моц 15.03.2022.
Згодна з артыкулам 1 Канстытуцыі Рэспубліка Беларусь - унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава.
Рэспубліка Беларусь валодае вяршэнствам і паўнатой улады на сваёй тэрыторыі, самастойна ажыццяўляе ўнутраную і знешнюю палітыку.
Рэспубліка Беларусь абараняе сваю незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць, канстытуцыйны лад, забяспечвае законнасць і правапарадак.
Артыкулам 3 абвяшчаецца, што чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі з'яўляюцца найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы. Дзяржава адказная перад грамадзянінам за стварэнне ўмоў для свабоднага і годнага развіцця асобы. Грамадзянін адказны перад дзяржавай за няўхільнае выкананне абавязкаў, ускладзеных на яго Канстытуцыяй.
У адпаведнасці з артыкулам 3 Канстытуцыі адзінай крыніцай дзяржаўнай улады і носьбітам суверэнітэту ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляецца народ. Народ ажыццяўляе сваю ўладу непасрэдна праз прадстаўнічыя і іншыя органы ў формах і межах, вызначаных Канстытуцыяй.
Любыя дзеянні па змене канстытуцыйнага ладу і дасягненню дзяржаўнай улады гвалтоўнымі метадамі, а таксама шляхам іншага парушэння законаў Рэспублікі Беларусь караюцца згодна з законам.
У адпаведнасці з артыкулам 4 Канстытуцыі дэмакратыя ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляецца на аснове ідэалогіі беларускай дзяржавы, а таксама разнастайнасці палітычных інстытутаў і меркаванняў. Ідэалогія палітычных партый, рэлігійных ці іншых грамадскіх аб'яднанняў, сацыяльных груп не можа ўстанаўлівацца ў якасці абавязковай для грамадзян.
Замацаваны ў артыкуле 6 прынцып падзелу ўлады абвяшчае, што дзяржаўная ўлада ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляецца на аснове падзелу яе на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя: яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабой, стрымліваюць і ўраўнаважваюць адзін аднаго.
У новай рэдакцыі Канстытуцыі ўпершыню на ўзроўні Асноўнага Закона дзяржавы замацаваны асноўныя прававыя палажэнні аб Усебеларускім народным сходзе.
Усебеларускі народны сход, згодна з артыкулам 89-1 Канстытуцыі, з'яўляецца вышэйшым прадстаўнічым органам народаўладдзя, які вызначае стратэгічныя напрамкі развіцця грамадства і дзяржавы, што забяспечвае непахіснасць канстытуцыйнага ладу, пераемнасць пакаленняў і грамадзянскую згоду.

Згодна з артыкулам 89-2 Канстытуцыі дэлегатамі Усебеларускага народнага сходу з'яўляюцца: Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь; Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь, які спыніў выкананне сваіх паўнамоцтваў у сувязі са сканчэннем тэрміну яго знаходжання на пасадзе або датэрмінова ў выпадку яго адстаўкі; прадстаўнікі заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады; прадстаўнікі мясцовых Саветаў дэпутатаў; прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці.
Прадстаўнікі мясцовых Саветаў дэпутатаў і грамадзянскай супольнасці на Усебеларускі народны сход абіраюцца ад кожнай вобласці і горада Мінска ў парадку, які вызначаецца законам.
Лімітавая колькасць дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу складае 1200 чалавек.
Тэрмін паўнамоцтваў Усебеларускага народнага сходу складае пяць год.
Усебеларускі народны сход склікаецца на першае паседжанне Цэнтральнай выбарчай камісіяй не пазней за 60 дзён пасля выбараў дэпутатаў.
Дэлегат Усебеларускага народнага сходу прымае ўдзел у рабоце Усебеларускага народнага сходу без адрыву ад працоўнай (службовай) дзейнасці.
Калегіяльным органам, які забяспечвае ў парадку, устаноўленым законам, аператыўнае вырашэнне пытанняў, якія ўваходзяць у кампетэнцыю Усебеларускага народнага сходу, з'яўляецца Прэзідыум.
Старшыня Усебеларускага народнага сходу, яго намеснікі і іншыя члены Прэзідыума абіраюцца Ўсебеларускім народным зборам таемным галасаваннем.
Кампетэнцыя Усебеларускага народнага сходу замацавана ў артыкуле 89-3, згодна з якім вышэйшы прадстаўнічы орган народаўладдзя зацвярджае асноўныя напрамкі ўнутранай і знешняй палітыкі, ваенную дактрыну, канцэпцыю нацыянальнай бяспекі; зацвярджае праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь; заслухоўвае Прэм'ер-міністра аб выкананні праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь; прапануе змены і дапаўненні ў Канстытуцыю; прапануе правядзенне рэспубліканскіх рэферэндумаў; мае права разглядаць пытанне аб легітымнасці выбараў; прымае рашэнне аб зняцці Прэзідэнта з пасады ў выпадку сістэматычнага або грубага парушэння ім Канстытуцыі або ўчынення дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства; мае права ўвесці на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь надзвычайнае або ваеннае становішча пры наяўнасці падстаў, прадугледжаных Канстытуцыяй, і ў выпадку бяздзейнасці Прэзідэнта па гэтых пытаннях; увядзенне надзвычайнага або ваеннага становішча разглядаецца Усебеларускім народным сходам па ініцыятыве Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу або Савета Рэспублікі; па прапанове Прэзідэнта, папярэдне ўзгодненай з Прэзідыумам Усебеларускага народнага сходу: абірае Старшыню, намесніка Старшыні і суддзяў Канстытуцыйнага і Вярхоўнага судоў і вызваляе іх ад пасады па падставах, прадугледжаных законам; выбірае Старшыню і членаў Цэнтральнай выбарчай камісіі і вызваляе іх ад пасады па падставах, прадугледжаных законам; па прапанове Прэзідэнта прымае рашэнне аб магчымасці накіравання ваеннаслужачых, супрацоўнікаў ваенізаваных арганізацый, іншых асоб за межы Рэспублікі Беларусь для ўдзелу ў забеспячэнні калектыўнай бяспекі і дзейнасці па падтрыманні міжнароднага міру і бяспекі; устанаўлівае дзяржаўныя святы і святочныя дні; узнагароджвае Прэзідэнта дзяржаўнымі ўзнагародамі, а таксама прапануе асоб для ўзнагароджання дзяржаўнымі ўзнагародамі; дае абавязковыя для выканання даручэнні дзяржаўным органам і службовым асобам, атрымлівае інфармацыю ад дзяржаўных органаў і службовых асоб, ажыццяўляе іншыя ўстаноўленыя Канстытуцыяй і законам паўнамоцтвы, неабходныя для рэалізацыі ўскладзеных на яго канстытуцыйных функцый.